و گفته‌اند : كه مصاف صد و ده روز بداشت ، جنگ نود روز بود ، تا حكمين كردند و باز گشتند ، و خوارج با على بيرون آمدند ، و مدت خلافت على رضى اللّه عنه چهار سال و نه ماه بود و چند روز ، او رضى اللّه عنه بدين قتال چندگاه مشغول بود ، به حج نرسيد و خوارج عبد الرحمن بن ملجم را فدايى فرستادند ، در نماز على را كرم اللّه وجهه به خنجر زهر آلود زخمى زد ، بعد از آن سه روز بزيست ، روز آدينه هفدهم ماه رمضان سنه اربعين من الهجرة النبى عليه السّلام برحمت حق پيوست . الحسن بن على رضى اللّه عنه بزرگترين از فرزندان على ، و كنيت او ابو محمد بود ، و مادر او خاتون قيامت فاطمهء زهراء بنت محمد صلّى اللّه عليه و سلّم و رضى اللّه عنها بود ، و حسن از همه خلق به مصطفى مانندتر بود ، از ناف تا به قدم ، و او زن بسيار خواست ، تا چنين روايت ميكنند : كه دويست زن آزاد ، در نكاح او آمده بود ، و او را هفت فرزند بود ، پنج پسر : حسن و حسين و زيد و عمر و طلحه . و دو دختر : ام عبد اللّه . و ام حسن [ ( 1 ) ] . و چون مصطفى از دار فنا بدار بقا رحلت فرمود ، او هفت ساله بود و چون على رضى اللّه عنه به كوفه شهادت يافت ، خلق كوفه دران روز با او بخلافت بيعت كردند و چون خبر بشام رسيد ، خلق شام با معاويه در بيت المقدس بيعت كردند و حسن على ، با چهل هزار مرد از كوفه ، در ماه ربيع الاول سنه احدى و اربعين ، روى بشام نهاد ، و معاويه روى بعراق نهاد ، در مدت ده روز به زمين كوفه آمد ، و لشكر حسن رضى اللّه عنه ، به بساط [ ( 2 ) ] مداين با هم در آويختند و چون حسن رضى اللّه عنه ديد كه خون مسلمانان ريخته خواهد شد ، با معاويه صلح كرد ، و خلافت به دو تسليم كرد در جمادى الاولى ، و مدت خلافت او هفت ماه بود و پانزده روز ، و گفته‌اند : كه شش ماه و پنج روز ، حسن رضى اللّه عنه بمدينه آمد ، و معويه [ ( 3 ) ] او را مال بسيار داد و خدمت كرد ، و گفته‌اند : كه زن حسن رضى اللّه عنه جغده [ ( 4 ) ] بنت الاشعب بن قيس الكندى او را بطريقى زهر داد ، و در

--> [ ( 1 ) ] در عدد اولادش اختلافست ، مجمل ده پسر و يك دختر نوشته ، و لب التواريخ 15 نفر مينويسد . [ ( 2 ) ] اصل : بساط مداين با همه در آويختند . [ ( 3 ) ] كذا . [ ( 4 ) ] كذا ، مسعودى : جعده .